With Contrasts and Similarities İstanbul Modern, Bilbao Guggenheim and Tate Modern

Every year all around the world countless exhibitions open. Some of these exhibitions take place in various venues such as in grand art institutions, some in small art galleries and few in public spaces. Those shows that open in large institutions and museums manage to spread the word and welcome visitors. However, small-scale art venues with limited funds struggle to find audience.

But how do these “big” art institutions that we talk about manage to reach large numbers of audience and promote their exhibitions; and even attract millions of tourists to their cities?

Before answering this question, perhaps we should talk about these giant museums. If we want to get a grasp of these art institutions that have become cultural hubs; contrasts and similarities may yield clues regarding these mentioned “modern art museums” or “contemporary art museums”.

In order for comparisons to make sense; let’s take locally and internationally known İstanbul Modern from Turkey, Tate Modern from Britain and Guggenheim Bilbao from Spain. Among these institutions, interesting similarities and contrasts exist. Architecture, branding, position in urban structure, programming, corporate communication and how they evolve throughout the years particular to each institution may be reviewed as main points of interest.

Photo credit: Pawel Paniczko

It is possible to create wonders through architecture! One of the most vivid examples of this is perhaps Guggenheim Bilbao by Frank Gehry. The buildings they occupy are equally important to Tate Modern and İstanbul Modern.

After Herzog & de Meuron from Switzerland have renovated in 2000 the old Bankside Power Station of Giles Gilbert Scott, this place began to host Tate Modern. Even though the new addition to the building, “Switch House” that opened in the recent past faced mixed responses, it managed to please museum director Frances Morris (Chatel, M. 2016). Morris states that possibilities are endless with such an open space.

According to the article The Guggenheim Bilbao by Jim Lane, the renewed architecture of the Tate Modern Museum can be classified as a building with characteristic 20th century features whereas the rather newly built Guggenheim Bilbao’s architecture reveals the trends of the “22nd or even the 23rd century”.

Photo credit: Andy Haslam for The New York Times

Besides this, the building of the Tate Modern situated near the Thames River transforms the area since the day it has opened its doors to its visitors. According to another article titled Artists, Galleries and Regeneration, “Tate is a very physical building, it also recognizes that it is not just an exhibition space and it recognizes the value in longer term engagement”(Gallery of Modern Art Glasgow, 2008). When compared to each other, these two buildings, Guggenheim Bilbao and Tate Modern; while one bares the marks of history, the other has been created from scratch with an innovative approach.

Actually, the most significant feature that draws Guggenheim building apart from the other two examples (İstanbul Modern and Tate Modern) according to Evdoxia Baniotopoulou in the article Art For Whose Sake? Modern Art Museums and Their Role In Transforming Societies: The Case of The Guggenheim Bilbao is that “The “emblematic buildings” can in addition be related to the particular political situation. In a region where ethnic identity has a significant importance, both on a private and a governmental level, a visual reminder of it distinctive enough to become an emblem could serve as a point of reference and generator of civic pride”, where it’s implied that Guggenheim building is an “emblematic building”.

Photo credit: hurriyet.com.tr (25.06.2017)

On the other hand, İstanbul Modern that has emerged in 2004 with its recently constructed building near the Bosporus in an area consisting of 8.000 meter squares; as Tate Modern, continues its relationship with its past with a new function. While the speculations around the under construction venue of İstanbul Modern persist; rather than starting from scratch the space was transformed from an entrepot.

From the exhibition “HARBOR” at İstanbul Modern, 2017

The impact of architecture is visible especially in Guggenheim case where; Bilbao was relatively undermined among other Spanish cities (Barcelona, Madrid, Seville) based on tourist attraction.

Yet, would these institutions be as successful solely with their architecture, without paying attention to their exhibition programs?

The Modigliani exhibition of Tate Modern, which opened on November 2017 and on view until April 2, 2018 and the upcoming Picasso exhibition gives us a glimpse of its exhibition calendar. Along with the exhibitions of pioneers in modern art (Georgia O’Keeffe, Alexander Calder, Henri Matisse, etc.), works of today’s brilliant names (Ai Weiwei, Olafur Eliasson, Anish Kapoor, Louise Bourgeois, Superflex, Philippe Parreno, Tacita Dean, etc.) are exhibited at Turbine Hall. Only the audience attracting power of the exhibited names can bring prestige to the institution. When we look at the exhibition calendar of Guggenheim Bilbao, again as Tate Modern, we can see a variety of prominent artists of their genre (Francis Bacon, Louise Bourgeois, Andy Warhol, Jean Michel Basquiat, Jeff Koons, Yoko Ono), focusing on modern and contemporary art. There are also thematic group exhibitions within the museum schedule, along with the exhibitions of such artists. Istanbul Museum of Modern Art, displays in addition to the solo (Fahrelnissa Zeid, Fikret Mualla, Erol Akyavaş, Mehmet Güleryüz, Sarkis, Cihat Burak, Kutluğ Ataman, Hüseyin Çağlayan, etc.) and group exhibitions from Turkish Modern and Contemporary Art, aimed to reach a vast audience; selection of works from all around the world focused on photography. Hosting an exhibition each year within the scope of Istanbul Biennial and Design Biennial; Istanbul Modern also welcomes the domestic and foreign tourists who are in town for these biennials. All three art venues located in different cities manage to keep themselves alive and attract visitors, through a wide range of events such as interviews, panel discussions, workshops, exhibition tours and events they conduct regularly for children, as well as the exhibitions.

Kemang Wa Lehulere’s “Conference of the Birds” at the 15th edition of İstanbul Biennial, 2017

Well, how is the relation between these art institutions and their neighborhoods?

It’s equally important as their architectural characteristics that these institutions manage to communicate efficiently with their fellow citizens, and their neighbors. The extent to which these museums affect their surroundings is often discussed. Developing their region economically and socially, these museums are also investigated through various researches. Public spaces reconstructed by the local municipalities, hotels, cafes, restaurants and shops heaving into sight around these art spaces are the outcomes of the transformation they generate within their vicinity.

Alper Aydın’s “D8M” at the 15th edition of İstanbul Biennial, 2017

The research called “Transforming the Thames” published by Locum Destination remarks that Tate Modern is a “high-profile” public sector project. Even though the newly opened division has created some squabbles with its neighbors recently; Tate Modern “opened with a bang and has attracted only positive public and media reaction. As well as succeeding commercially, welcoming 2.9 million visitors in its first six months alone, it has been able to participate in plans for a socially inclusive economic transformation of its locality, led by the local authority.” (2001) Without a doubt; media, advertising activities, planning and exhibition policies, architectural investment, staff and local government plays an instrumental role in this success.

On the other hand, success (or failure) of the Bilbao “branch” of Guggenheim which can be referred to as an American chain with Baltimore origin has surely been an issue of concern worldwide prior to its opening. It managed to exceed the expectations that were generated by the existing brand through positive remarks such as; “What renders this museum particularly interesting is that it’s phenomenal success – due to a combination of stunning architecture, a big name collection and huge amounts of publicity worldwide – will most probably set it as a precedent for other projects” (Smyth 1994).

Behind Istanbul Modern’s nation and worldwide success; the role of Eczacıbaşı and İKSV’s (Istanbul Foundation For Culture and Arts) support is essential on top of the institution’s art policy, publicity, membership programs and its architecture.

Zıtlıkları ve Benzerlikleri ile İstanbul Modern, Bilbao Guggenheim ve Tate Modern

Her yıl dünyanın dört bir yanında sayısız sergi açılıyor. Bu sergilerden bazısı büyük sanat kurumlarında, bazısı küçük sanat galerilerinde, kimi de kamusal alanlar gibi farklı mekanlarda gerçekleşiyor. Büyük sanat kurumlarında ve müzelerde gerçekleşen sergiler çoğunlukla kendi adından bahsettirmeyi başarıyor ve ziyaretçi alıyor. Ancak bütçesi sınırlı ve ufak ölçekteki sanat mekanları etkinliklerini izleyici ile buluşturmakta zorlanıyor.

Peki bu adından sıkça bahsettiren “büyük” sanat kurumları nasıl başarıyor milyonlarca izleyiciye ulaşmayı ve sergilerini tanıtmayı; hatta kimi zaman şehre milyonlarca turist çekmeyi?

Bu soruyu cevaplamadan önce belki de bu dev müzelerden biraz bahsetmek gerekli. Kültürel bir hub haline gelmiş sanat kurumları hakkında bilgiye sahip olmak istiyorsak eğer; zıtlıklar ve benzerlikler, bahsi geçen “modern sanat müzeleri” ya da “çağdaş sanat müzeleri” hakkında bize ipuçları verebilir.

Karşılaştırmaların anlam ifade etmesi için; yerel ve küresel ölçekte bilinen kurumlardan İstanbul’da yer alan İstanbul Modern ile İngiltere’den Tate Modern ve İspanya’dan Bilbao Guggenheim’ı ele alalım. Bu kurumlar arasında ilginç benzerlik ve zıtlıklar bulunuyor. Kuruma has mimari yapı, markalaşma, şehir yapılanmasındaki konumu, programlama, kurumsal iletişim ve yıllar içerisinde nasıl değişim gösterdiği temel maddeler olarak incelenebilir.

Photo credit: Pawel Paniczko

Mimari yapı ile harikalar yaratmak mümkün! Bunun belki de en canlı örneklerinden biri Frank Gehry elinden çıkma Guggenheim Bilbao. Tate Modern ve İstanbul Modern için de sahip oldukları binalar çok büyük anlam ifade ediyor. 

İsviçreli Herzog & de Meuron 2000 yılında Giles Gilbert Scott’ın eski Bankside Power Station binasını renove ettikten sonra burası Tate Modern’e ev sahipliği yapmaya başlamış. Geçtiğimiz yıllarda açılan yeni “Switch House” bölümü de karışık tepkiler almasına karşın müze direktörü Frances Morris’den tam not almış (Chatel, M. 2016). Morris, daha önce böyle bir açık alanı olmayan müzede şimdi olasılıkların sonsuz olduğunu, ifade ediyor.

The Guggenheim Bilbao adlı makalesinde Jim Lane’e göre; Tate Modern’in yenilenen elektrik santrali binası, 20. yüzyıl özellikleri taşıyan bir bina olarak tanımlanabilirken, Guggenheim Bilbao ise 22. hatta 23. yüzyılın mimari trendlerini yansıtıyor.

Photo credit: Andy Haslam for The New York Times

Bunun yanında, Thames Nehri kenarında konuşlanan Tate Modern binası, kapısını ziyaretçilere açtığı günden beri çevresini dönüştürüyor. Artists, Galleries and Regeneration adlı makalede Tate’in çok fiziksel bir binaya sahip olduğuna ve sadece bir sergi alanı olmaktan ziyade, uzun vadeli ilişkilerin değerinin bilincinde olduğuna vurgu yapılıyor (Gallery of Modern Art Glasgow, 2008). Bu iki yapı birbirleriyle kıyaslandığında; biri tarihin izlerini taşırken, diğeri yenilikçi bir yaklaşımla sıfırdan ortaya çıkarılıyor.

Aslında Guggenheim Bilbao binasını diğer örneklerden; yani Tate Modern ve İstanbul Modern’den ayıran özelliklerden en önemlisi; Evdoxia Baniotopoulou tarafından Art For Whose Sake? Modern Art Museums and Their Role In Transforming Societies: The Case of The Guggenheim Bilbao makalesinde de belirtildiği gibi “simgesel binalar”ın aynı zamanda belirli politik koşullarla da ilişkilendirilebileceğidir. Etnik kimliğin ayrı bir önemi olduğu bir bölgede; bu kimliğin hem bireysel hem de resmi seviyede işlev gösterebilecek kadar özgün bir görsel hatırlatıcısı, bir referans noktası ve kentsel gururun dinamosu olabilmektedir –ki burada Guggenheim Bilbao’nun simgesel bir bina olduğu kastedilmektedir.

Photo credit: hurriyet.com.tr (25.06.2017)

Diğer yandan, Tate Modern gibi tarih ile ilişkisini yeni işleviyle sürdüren sanat mekanları arasında 2004 yılında Boğaz kıyısında 8000 metrekarelik bir alana inşa edilen İstanbul Modern’i de sıralayabiliriz. İstanbul Modern’in şu anda inşaat halindeki mekanı ile ilgili spekülasyonlar süredursun; ilk kurulduğu dönemde mekan sıfırdan inşa edilmek yerine eski depo alanının dönüştürülmesiyle ortaya çıkmıştı.

İstanbul Modern’deki “Liman” Sergisi’nden


Mimarinin taşıdığı önem, özellikle İspanya şehirleri arasında (Barcelona, Madrid, Seville) turist ilgisi anlamında görece gölgede kalan Bilbao’ya gelen turist sayısına etkisi olan Guggenheim binası örneğinde açıkça görülüyor. Fakat bu kurumlar sergi programlarına özen göstermeden sadece binalarıyla bir anlam ifade edebilirler miydi? Tate Modern’in 2017 Kasım’da izleyiciyle buluşturduğu, 2 Nisan 2018’e kadar görülebilecek Modigliani sergisi ve yaklaşan Picasso sergisi, kurumun sergi programı hakkında fikir veriyor. Genellikle sanat tarihinde önemli bir yer edinmiş modern sanatın öncüsü sanatçıların sergilerinin (Georgia O’Keeffe, Alexander Calder, Henri Matisse, vb.) yanı sıra günümüzün parlak isimlerinin (Ai Weiwei, Olafur Eliasson, Anish Kapoor, Louise Bourgeois, Superflex, Philippe Parreno, Tacita Dean, vb.) işleri de Turbine Hall’da sergileniyor. Sadece sergilenen isimlerin izleyici çekme potansiyeli bile kurumun prestijine katkı sağlayabilecek güçte. Guggenheim Bilbao sergi programına baktığımızda; modern ve çağdaş sanata yoğunlaşan, yine Tate Modern gibi, odaklandığı dönemin önemli isimlerinin (Francis Bacon, Louise Bourgeois, Andy Warhol, Jean Michel Basquiat, Jeff Koons, Yoko Ono) sergilerine yer veren bir plan söz konusu. Bu önemli isimlerin sergilerinin yanı sıra tematik karma sergiler de müze programında yer alıyor. İstanbul Modern sergi programında; geniş bir izleyici kitlesine hitap etmesi hedeflenen Türk Modern ve Çağdaş Sanatı’ndan kişisel (Fahrelnissa Zeid, Fikret Mualla, Erol Akyavaş, Mehmet Güleryüz,  Sarkis, Cihat Burak, Kutluğ Ataman, Hüseyin Çağlayan, vb.) ve karma sergilere ek olarak, özellikle fotoğrafa yoğunlaşan seçkilere de yer veriliyor. İstanbul Bienali ve Tasarım Bienali kapsamında her yıl bir etkinliğe de mekanını açan İstanbul Modern, bu biennaller için şehre gelen yerli ve yabancı turisti de ağırlıyor. Farklı şehirlerde yer alan bu üç sanat mekanı da sergilerin yanı sıra mekanlarında düzenli olarak söyleşiler, paneller, atölye çalışmaları, sergi turları, çocuklarla gerçekleştirdikleri etkinlikleri vb. ile mekanları canlı tutmayı ve ziyaretçi çekmeyi başarıyorlar.

15. İstanbul Bienali’nde Kemang Wa Lehulere’nin 2017 “Kuşların Konferansı” isimli çalışması

Peki bu sanat kurumlarının çevreleri ile ilişkileri ne durumda?

Komşuları ve yakın çevrelerindeki bireylerin yanında, içinde yer aldıkları kentin insanı ile iletişim kurmayı başarmaları da mimari özellikleri kadar önemli. Bu yapıların çevrelerine olan etkisi açıldıkları günden beri tartışılmakta. Gerek ekonomik, gerekse sosyal düzeyde bulundukları bölgeyi kalkındıran bu kurumlar; çeşitli araştırmalarla da incelenmekte. Gözle görülür biçimde bu mekanların çevrelerinde beliren oteller, kafe ve restoranlar, dükkanlar ile yerel belediyeler tarafından yeniden düzenlenen kamusal alanlar, bu sanat kurumlarının çevrelerinde yarattığı dönüşümün neticeleri.

15. İstanbul Bienali’nde Alper Aydın’ın 2017 “D8M” isimli projesi

Locum Destination tarafından yayınlanan Transforming the Thames (Thames’i Dönüştürmek) adlı incelemede, “Tate Modern’in büyük bir ses getirerek açıldığı ve yalnızca pozitif toplumsal ve medya reaksiyonuyla karşılaştığı” belirtiliyor. Her ne kadar günümüzde, yeni açılan bölümü komşuları ile arasında çeşitli sorunlar yaratmış olsa da; aynı incelemede belirtildiğine göre Tate Modern, “Ticari anlamda başarılı olmanın yanı sıra, sadece ilk altı ayında 2.9 milyon ziyaretçi ağırlayarak, yerel yönetim tarafından yürütülen, bu bölgenin sosyal katılımcı ekonomik dönüşümüne dair planlara katkıda bulunabilmiştir”. (2001) Bu başarıda kuşkusuz medyanın, reklam faaliyetlerinin, planlama ve sergi politikalarının, mimari yatırımın, kadronun ve yerel yönetim desteğinin katkısı büyük.

Diğer yandan Baltimore çıkışlı bir Amerikan zinciri olarak adlandırılabilecek Guggenheim’ın Bilbao’daki “şubesinin” başarısı (ya da başarısızlığı) muhakkak açılmadan önce tüm dünyada merak konusu olmuştur. Var olan bir markanın yarattığı beklentinin altından “Bu müzeyi özellikle ilginç kılan onun – büyüleyici mimari, büyük bir koleksiyon ve dünya çapında devasa tanıtım çalışmalarına bağlı olarak – inanılmaz başarısı, onu muhtemelen diğer projeler için bir örnek haline getirecektir” (Smyth 1994) ve benzeri olumlu yorumlarla kalkmayı başardı.

İstanbul Modern’in hem İstanbul hem de Türkiye çapındaki başarısının ardında; kendi kadrosu tarafından yürütülen sanat politikası, tanıtım çalışmaları, üyelik programları ve mimarisiyle birlikte Eczacıbaşı ve İKSV desteğinin de önemi büyük.